Kültöbe Yazıtı: Erken Oğuzlarda Yazı Kullanımına İlişkin Yeni Bir Buluntu

2025

Толық мәтін Ашық қол жеткізу: Hybrid Метадеректер (CSL-JSON)
DOI 10.59902/yazit.1813749
Деректер сенімділігі 70 орташа
Бұл баға қалай есептеледі

Ол жазбаның өзінің тексерілетін белгілерінен құралады: мақаланың DOI-і бар ма, оның деректерін қанша тәуелсіз дереккөз растады, міндетті өрістер толтырылған ба және соңғы растау қаншалықты жаңа. Дереккөздер арасындағы алшақтық пен идентификатордың болмауы бағаны төмендетеді. 80-нен бастап мән жазбаның қосымша тексерусіз жарияланғанын, 60-тан 79-ға дейін — оның сенімділігі төмен күйде жарияланғанын және қолмен тексеру ұсынылатынын білдіреді. Редактор қолмен тексерген жазбаны қайта есептеу 90-нан төмен түсірмейді. Бұл — мақаланың өзіне емес, ол туралы деректерімізге берілген баға.

Аңдатпа

Bu makalenin yazarları, 6 Ağustos 2025 tarihinde Kazakistan’ın Türkistan İli Sawran İlçesi Orañğay Köyü’ndeki Muḫtar Äwesov Ortaokulu’nda bulunan bir müzede Türk Yazılı bir yazıt tespit etmişlerdir. Köyün içindeki Oğuz yerleşimi Kültöbe’de kaçak bir kazı sonucu bulunup müzeye teslim edilen ve daha önce hakkında herhangi bir bilimsel yayın yapılmayan bu yazıt tek bir satırdan oluşmaktadır, bir kireçtaşı üzerine yazılmıştır ve altında büyük olasılıkla boy damgası veya akarsu simgesi olan bir işaret barındırmaktadır. Yazıtın oldukça kısa olması ve bazı harflerin oldukça farklı varyantlarda yazılmış olması metnin çözümünü zorlaştırmaktadır, ancak bu makalede iki farklı okuma önerisi sunulmuştur. Damga veya işaret de çözülmesi gereken meseleler barındırmakla birlikte Oğuz boy damgalarıyla bağlantılı gibi görünmektedir. Kültöbe Yazıtı’nın yakınlarında Türk Yazılı başka yazıtların daha önce bulunmuş olması, tarihî kaynaklara ve arkeolojik buluntulara göre bölgede Oğuzların yaşamış olmaları, yazıtın erken Oğuzlara ait olduğuna ve 9.-10. yüzyıllara tarihlendirilebileceğine işaret etmektedir. Türkistan çevresinde bulunan yazıtlar aynı zamanda Oğuzcanın Arap Yazısı’yla yazılmaya başlandığı 13. yüzyıldan önce de bir yazı dili olduğunu göstermektedir.