Аңдатпа
Introduction: Rational use of medicines (RUM) is the cornerstone of safe, effective, and affordable outpatient care. We assessed how practices in Shymkent polyclinics align with WHO indicators. Objective: To evaluate WHO indicators for prescribing and patient care in the outpatient setting and to identify variability requiring targeted improvements. Materials and methods: A cross-sectional study based on WHO methodology (December 2024–April 2025) was conducted in 13 polyclinics. A total of 390 outpatient visits of patients were analyzed for patient-care indicators and 1300 prescriptions for prescribing indicators. Descriptive statistics, Welch’s ANOVA, and permutation χ²-tests were applied. Composite performance indices were constructed for benchmarking. Results: The mean consultation duration was 13.5±6.2 minutes (range 3–35 across centers; p<0.001). Dispensing time averaged 205±139 seconds (45–960; p<0.001). On average, 94.4% of prescribed medicines were dispensed; 86.4% of patients correctly knew their dosages, both showing significant inter-center variation. An average of 1.8±0.9 medicines was prescribed per visit; 100% by INN and from the EML. Antibiotics were prescribed in 3.4% of visits (0–8% across centers; p=0.01). Injections were used in 24.5% of visits (low variability; p=0.992). Composite indices identified center 9 as best-performing in patient care and center 7 in prescribing; centers 2, 6, and 13 consistently lagged (e.g., in center 6 only 77% of medicines were dispensed, and dosage knowledge reached just 60%). Conclusions: Outpatient care in Shymkent demonstrates strengths - low polypharmacy, universal INN prescribing, alignment with essential medicines, and relatively low antibiotic use. However, key challenges remain: wide variability in consultation and dispensing times, insufficient patient counseling, stock-outs of medicines in some centers, and persistently high injection prescribing. Priority measures: Standardization of consultation and dispensing processes, reduction of unnecessary injections through clinical protocols and provider training, strengthening of pharmaceutical counseling and patient education, and ensuring equitable medicine availability - especially in underperforming centers. Введение: Рациональное использование лекарственных средств (ЛС) - ключ к безопасной, эффективной и доступной амбулаторной помощи. Мы оценили, насколько практика в поликлиниках г. Шымкент соответствует индикаторам ВОЗ. Цель: Оценить индикаторы ВОЗ по назначению и обслуживанию пациентов в амбулаторном звене и выявить вариабельность, требующую целевых улучшений. Методы и методы: Поперечное исследование по методике ВОЗ (декабрь 2024 – апрель 2025) в 13 поликлиниках. Проанализированы 390 амбулаторных визитов пациентов для индикаторов обслуживания и 1300 рецептов для индикаторов назначения. Использованы описательная статистика, ANOVA Уэлча и перестановочные χ²-тесты. Сформированы интегральные показатели (performance indices) для бенчмаркинга. Результаты: Средняя длительность консультации - 13,5±6,2 мин (по центрам 3–35; p<0,001). Время отпуска ЛС - 205±139 сек (45–960; p<0,001). В среднем отпущено 94,4% назначенных ЛС; доля пациентов, знающих правильные дозы, — 86,4%; оба показателя существенно варьировали между центрами. В одном визите назначали 1,8±0,9 препарата; 100% назначений - по МНН и из перечня ЖНВЛП/EML. Антибиотики назначались в 3,4% визитов (0–8% по центрам; p=0,01). Инъекции - в 24,5% визитов (вариация мала; p=0,992). Интегральные индексы показали лучшую работу по обслуживанию в центре 9 и по назначению - в центре 7; центры 2, 6 и 13 последовательно отставали (например, в центре 6 отпущено лишь 77% ЛС, знание доз - 60%). Выводы: Амбулаторная помощь в Шымкенте имеет сильные стороны - низкая полипрагмазия, 100% назначений по МНН и из перечня основных ЛС, относительно низкая частота назначения антибиотиков. Вместе с тем выявлены проблемные зоны: широкая вариабельность времени консультаций и отпуска, недостаточное информирование пациентов, дефициты ЛС в отдельных центрах и устойчиво высокий уровень назначений инъекций. Приоритетные меры: стандартизация длительности визитов и процессов отпуска, снижение необоснованных инъекций через клинические протоколы и обучение врачей, усиление фармацевтического консультирования и образовательной работы с пациентами, выравнивание доступности ЛС - прежде всего в центрах-аутсайдерах. Кіріспе: Дәрілікзаттарды (ДЗ) ұтымды пайдалану - қауіпсіз, тиімді және қолжетімді амбулаторлық көмектің кілті. Біз Шымкент қаласының емханаларындағы тәжірибенің Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ)индикаторларына қаншалықты сәйкескелетінін бағаладық. Мақсат:Амбулаторлық буында ДДСҰ индикаторларын (дәрі жазу және пациенттерді қамтамасыз ету) бағалау және мақсатты жетілдіруді талап ететін вариабельділікті анықтау. Материалдар мен Әдістер:ДДСҰ әдістемесі бойынша көлденең зерттеу (2024 ж. желтоқсан - 2025 ж. сәуір) 13 емханада жүргізілді. Қызмет көрсету индикаторлары үшін 390 амбулаторлық қабылдау және дәрі жазу индикаторлары үшін1300 рецепт талданды. Сипаттамалық статистика, Уэлч ANOVA жәнеперестановкалы χ²-тесттер қолданылды. Бенчмаркинг үшін интегралдық көрсеткіштер (performance indices) қалыптастырылды. Нәтижелер: Консультацияның орташа ұзақтығы - 13,5±6,2 мин (орталықтар бойынша 3–35; p<0,001). ДЗ беру уақыты – 205±139 сек (45–960; p<0,001). Орта есеппен тағайындалған ДЗ-ның 94,4%-ы берілген; дұрыс дозаны білетін пациенттердің үлесі – 86,4%; екі көрсеткіш те орталықтар арасында айтарлықтайерекшеленді. Бір қабылдауда орта есеппен 1,8±0,9 дәрі тағайындалған; 100% тағайындау Халықаралық патенттелмеген атаулар бойынша және Өмірлік маңызы бар дәрілер тізімінен жасалған. Антибиотиктер 3,4% қабылдауда тағайындалды (орталықтар бойынша 0–8%; p=0,01). Инъекциялар - 24,5% қабылдауда (вариация аз; p=0,992). Интегралдық индекстер қызмет көрсетуде 9-орталықтың, ал дәрі жазуда 7-орталықтың үздік жұмысын көрсетті; 2, 6 және 13-орталықтар жүйелі түрде артта қалды (мысалы, 6-орталықта ДЗ тек 77% берілген, дозаны білу деңгейі – 60%). Қорытындылар: Шымкенттегі амбулаторлық көмек мықты жақтарға ие - төменполипрагмазия, 100% МНН бойынша және негізгі ДЗ тізімінен тағайындаулар, антибиотиктердіңсалыстырмалы түрде төмен деңгейде тағайындалуы. Сонымен бірге, проблемалы аймақтар анықталды: консультация мен ДЗ беру уақытының едәуірвариабельділігі, пациенттерді жеткіліксіз ақпараттандыру, жекелеген орталықтардағы ДЗ тапшылығы жәнеинъекциялардың тұрақты жоғары деңгейі. Басым шаралар: қабылдау ұзақтығы мен дәрі беру процесін стандарттау, негізсіз инъекцияларды клиникалық хаттамалар мен дәрігерлерді оқыту арқылы азайту, фармацевтикалық кеңес беру мен пациенттерге білім беруді күшейту, ДЗ қолжетімділігін теңестіру - ең алдымен артта қалып отырған орталықтарда.