Аңдатпа
Background: Electronic cigarettes (e-cigarettes) have gained substantial popularity worldwide, particularly among adolescents and young adults. Their aerosols contain nicotine, flavoring agents, propylene glycol, glycerol, and thermal degradation by-products capable of reaching the distal airways and inducing inflammatory, fibrotic, and potentially precancerous alterations. Coordinated public health measures are necessary to mitigate the global burden of e-cigarette–related respiratory disease. Aim: To synthesize current evidence on morphological changes in lung tissue following exposure to e-cigarette aerosols. Search strategy: A literature review was conducted using PubMed, Scopus, Google Scholar, and e-Library databases for studies published between from 2015 to March 2025. Search terms included “electronic nicotine delivery systems,” “vaping,” “lungs,” “morphology,” and “oxidative stress.” Eligible publications comprised systematic reviews and original research in English and Russian. Results: Data analysis revealed a marked increase in e-cigarette use over the last decade. Given the direct inhalation route, pathological changes predominantly occur in lung tissue, including acute epithelial injury, chronic inflammation, and fibrotic remodeling. Conclusions: E-cigarette aerosols exert deleterious effects on the respiratory system, with potential mechanisms involving oxidative stress, pro-inflammatory cytokine activation, and suppression of DNA repair. Further morphological and immunohistochemical studies are warranted to elucidate long-term pulmonary consequences. Актуальность. В современном мире электронные сигареты, или вейпы, стали очень популярными, особенно среди лиц молодого возраста. Аэрозоль электронных сигарет содержит никотин, ароматизаторы, пропиленгликоль, глицерин и продукты термического разложения, способные проникать в глубокие отделы легких и способны вызывать воспалительные и даже предраковые изменения. Международные и национальные усилия по профилактике курения электронных сигарет необходимы для снижения заболеваемости и смертности от болезней дыхательной системы во всем мире. Цель исследования: Обобщить данные о морфологических изменениях в легочной ткани, выявленных при воздействии аэрозоля электронных сигарет Стратегия поиска: Мы проанализировали систематические обзоры и оригинальные исследования с использованием международных англо- и русскоязычных баз данных, включая PubMed, Scopus, Google Scholar и eLibrary. Поиск охватывал публикации с 2015 по март 2025 года и проводился с использованием ключевых слов: «электронные системы доставки никотина», «вейпинг», «лёгкие», «морфология», и «оксидативный стресс». Результаты: Анализ литературы позволил сделать выводы о значительном росте употребления электронных сигарет за последнее десятилетие. Учитывая что аэрозоли электронных сигарет попадают сначала в дыхательную систему, основные повреждения наблюдаются в легочной ткани. Выводы: Проведенный нами обзор научной литературы указывает на негативное влияние употребления электронных сигарет на дыхательную систему, включая острые повреждения, хронические воспалительные и фиброзные изменения в легких. Возможными молекулярными механизмами повреждения являются оксидативный стресс, активация провоспалительных цитокинов, подавление репарации ДНК. Подчеркивается необходимость дальнейших морфологических и иммуногистохимических исследований для оценки долгосрочных последствий использования электронных сигарет. Өзектілігі. Қазіргі уақытта электрондық темекілер немесе вейптер, әсіресе жастар арасында, кеңінен таралған. Электрондық темекінің аэрозолі никотинді, хош иістендіргіштерді, пропиленгликольді, глицеринді және жылулық ыдырау өнімдерін қамтиды, олар өкпенің терең бөлімдеріне еніп, қабыну және тіпті обырға дейінгі өзгерістер тудыруы мүмкін. Дүниежүзілік деңгейде тыныс алу жүйесі ауруларының сырқаттанушылығын және өлім-жітімін төмендету үшін электрондық темекі шегудің алдын алуға бағытталған халықаралық және ұлттық шаралар қажет. Зерттеу мақсаты: Электрондық темекі аэрозолінің әсерінен анықталған өкпе тініндегі морфологиялық өзгерістер жөніндегі мәліметтерді жинақтау. Іздеу стратегиясы: PubMed, Scopus, Google Scholar және eLibrary сияқты халықаралық ағылшын- және орыс тіліндегі деректер базасын пайдалана отырып, жүйелі шолулар мен түпнұсқа зерттеулер талданды. Іздеу 2015 жылдан 2025 жылдың март айына дейінгі жарияланымдарды қамтыды және келесі кілт сөздер қолданылды: «никотинді жеткізуге арналған электрондық жүйелер», «вейпинг», «өкпе», «морфология», «оксидативтік стресс». Нәтижелер: Әдебиеттерді талдау соңғы он жылдықта электрондық темекіні қолданудың айтарлықтай өскенін көрсетті. Электрондық темекі аэрозолі алдымен тыныс алу жүйесіне түсетіндіктен, негізгі зақымданулар өкпе тінінде байқалады. Қорытындылар: Ғылыми әдебиеттерге жүргізілген шолу электрондық темекі қолданудың тыныс алу жүйесіне теріс әсерін көрсетеді, оған жедел зақымданулар, созылмалы қабыну және өкпедегі фиброздық өзгерістер жатады. Зақымданудың ықтимал молекулалық механизмдері — оксидативтік стресс, қабынуға қарсы цитокиндердің белсенуі, ДНҚ репарациясының тежелуі. Электрондық темекіні қолданудың ұзақ мерзімді салдарын бағалау үшін морфологиялық және иммуногистохимиялық зерттеулерді жалғастыру қажеттілігі атап өтіледі.