БАЛАЛАРДЫҢ СӨЙЛЕУІН ТАНУ ЖҮЙЕЛЕРІНДЕГІ ШУДЫ АЗАЙТУ АЛГОРИТМДЕРІН ТАЛДАУ ЖӘНЕ ЖАҚСАРТУ

2025

Жабық қол жеткізу Метадеректер (CSL-JSON)
DOI 10.51889/2959-5894.2025.91.3.021
Деректер сенімділігі 70 орташа
Бұл баға қалай есептеледі

Ол жазбаның өзінің тексерілетін белгілерінен құралады: мақаланың DOI-і бар ма, оның деректерін қанша тәуелсіз дереккөз растады, міндетті өрістер толтырылған ба және соңғы растау қаншалықты жаңа. Дереккөздер арасындағы алшақтық пен идентификатордың болмауы бағаны төмендетеді. 80-нен бастап мән жазбаның қосымша тексерусіз жарияланғанын, 60-тан 79-ға дейін — оның сенімділігі төмен күйде жарияланғанын және қолмен тексеру ұсынылатынын білдіреді. Редактор қолмен тексерген жазбаны қайта есептеу 90-нан төмен түсірмейді. Бұл — мақаланың өзіне емес, ол туралы деректерімізге берілген баға.

Аңдатпа

Бұл жұмыс нақты акустикалық ортада жазылған балалардың сөйлеу сапасын жақсартуға арналған гибридті шуды азайту алгоритмін ұсынады, ол дәстүрлі спектрлік талдау әдістерін – жылдам Фурье түрлендіруі (FFT) және Винер сүзгісін – терең оқытудың тәсілдерімен, атап айтқанда қайталанатын нейрондық желілер (RNN) мен ұзақ қысқа мерзімді жады (LSTM) модельдерімен біріктіреді; әдістің тиімділігін бағалау үшін қазақ тіліндегі балалар сөйлеуінің аудио деректерінен құралған арнайы корпус Telegram-бот арқылы жиналды, эксперимент нәтижелері алгоритмді қолданғаннан кейін сөйлеуді тану көрсеткіштерінің айтарлықтай жақсарғанын көрсетті: сөзді тану қателігі (WER) 32.4%-дан 18.7%-ға дейін төмендеді, ал F1-score 0.72-ден 0.88-ге дейін өсті, спектрограммалық талдау фондық шудың азайғанын және сөйлеу сигналдарының анықтығының артқанын көрсетті, зерттеу нәтижелері балалардың сөйлеуін тану жүйелерінде шуды азайту үшін гибридті әдістерді қолданудың тиімді екенін дәлелдеді.