Аңдатпа
Introduction: Male infertility, affecting every sixth man worldwide [5], is a pressing and complex medical and social issue that influences national demographic indicators, the psycho-emotional well-being of individual families, and public health at large. In Kazakhstan, there is a rising incidence of congenital reproductive system pathologies in boys, declining spermogram parameters, and inadequate organization of specialized andrological care. Objective: to analyze the scientific literature in order to identify the main trends and patterns of male reproductive system diseases in the context of medico-demographic indicators (male birth and fertility rates, reproductive health parameters, and socio-demographic consequences). Search strategy: scientific publications from the past 10 years were reviewed through databases such as Scopus, PubMed, Web of Science, CyberLeninka, among others. Additionally, Legal information system of Regulatory Legal Acts of the Republic of Kazakhstan "Әділет" and statistical data from the Committee on Statistics of the Ministry of National Economy of the Republic of Kazakhstan were examined, including regional demographic indicators of the male population and the structure of andrological diseases. Research results: key factors contributing to the rise of male infertility were identified, including a high prevalence of varicocele (up to 40% among infertile men), delayed marriage, increasing divorce rates, and limited access to andrological care. These trends are linked to changes in male lifestyles, comorbidities, and environmental deterioration. Until 2017, specialized andrological medical care in Kazakhstan was underdeveloped; since 2022, fragmented initiatives have been introduced, but coverage remains insufficient. The absence of a unified registry, comprehensive prevention programs, and coordination across healthcare system levels hampers effective solutions. Conclusions: to date, male reproductive health remains one of the underexplored areas of medicine and healthcare. Literature analysis revealed the need to develop a national strategy and an organizational-functional model for the male reproductive health system, including the creation of a registry for men experiencing infertility, development of andrological services, expansion of preventive programs, and interdepartmental cooperation. Введение: Проблема мужского бесплодия, затрагивающая каждого шестого человека в мире [5] является актуальной комплексной медико-социальной проблемой, оказывающей влияние на демографические показатели стран, психоэмоциональное состояние отдельной семьи и общественное здоровье в целом. В Казахстане отмечается увеличение числа случаев врожденной патологии репродуктивной системы среди мальчиков, снижение показателей спермограммы и недостаточная организация специализированной андрологической помощи. Цель исследования: анализ литературы для выявления основных тенденций и закономерностей заболеваний репродуктивной системы мужчин в контексте медико-демографических показателей (уровень рождаемости и фертильности мужчин, показатели репродуктивного здоровья, социально-демографические последствия). Стратегия поиска: поиск научной литературы в базах данных Scopus, PubMed, Web of Science, CyberLeninka и др., глубиной поиска в 10 лет. Также проведен анализ информационно-правовой базы нормативных правовых актов Республики Казахстан «Әділет» (далее–ИПСНПА«Әділет») истатистическихданныхКомитетапостатистикеМинистерстванациональнойэкономикиРК (МНЭРК), региональныхдемографических показателей мужской популяции, структуры андрологических заболеваний. Результаты исследования: среди многочисленной информации были идентифицированы ключевые факторы, способствующие росту бесплодия среди мужчин, такие как: высокая распространенность варикоцеле (до 40% у бесплодных мужчин), позднее вступление в брак, рост числа разводов, ограниченные возможности получения андрологической помощи. Эти тенденции связаны с изменением образа жизни мужчин, наличием сопутствующих заболеваний и ухудшением экологии. До 2017 года в Казахстане специализированная медицинская помощь в области андрологии была развита слабо; с 2022 года внедряются фрагментарные инициативы, однако масштабы охвата остаются недостаточными. Отсутствие единого регистра, комплексных профилактических программ и координации между звеньями системы здравоохранения затрудняют решение проблемы. Выводы: на сегодняшний день репродуктивное здоровье мужчин представляет собой одну из недостаточно изученных сфер медицины и системы здравоохранения. Анализ литературы выявил необходимость разработки национальной стратегии и организационно-функциональной модели системы охраны репродуктивного здоровья мужчин, включающей создание регистра мужчин, испытывающих трудности с зачатием, развитие андрологических служб, расширение спектра профилактических программ и межведомственное взаимодействие. Кіріспе:Әлемдегіәрбіралтыншыерадамғаәсерететінерлербедеулігімәселесі [5] –бұлелдердіңдемографиялықкөрсеткіштеріне, жекелегенотбасылардыңпсихоэмоционалдықжағдайынажәнежалпықоғамдықденсаулыққаықпалететінөзектіәрікүрделімедициналық-әлеуметтік мәселеболыптабылады. Қазақстандаербалаларарасындарепродуктивтікжүйеніңтуабіткенпатологияларыныңжиілегені, спермограммакөрсеткіштерініңтөмендеуіжәнемамандандырылғанандрологиялықкөмектіңжеткіліксізұйымдастырылғаныбайқалады. Зерттеудің мақсаты: ерлердіңрепродуктивтікжүйесіауруларыныңнегізгіүрдістерімензаңдылықтарынмедицина-демографиялықкөрсеткіштер (ерлердіңтуужәнеұрпақәкелудеңгейі, репродуктивтікденсаулықкөрсеткіштері, әлеуметтік-демографиялықсалдарлар) контекстіндеанықтауүшінғылымиәдебиеттергешолужүргізу. Іздеу стратегиясы: соңғы 10 жылішіндежарықкөргенғылымиәдебиеттерScopus, PubMed, WebofScience, CyberLeninkaжәнебасқадамәліметтербазаларындаізделді. Соныменқатар, ҚазақстанРеспубликасынормативтікқұқықтық актілерінің«Әділет»ақпараттық-құқықтықжүйесі (НҚА«Әділет»АҚЖ) менҚРҰлттықэкономикаминистрлігініңстатистикаКомитетінің, сондай-ақаймақтықдемографиялықмәліметтерменандрологиялықауруларқұрылымыныңдеректеріталданды. Зерттеу нәтижелері: Ерлер бедеулігініңартуынаәсерететіннегізгіфакторларанықталды: варикоцеленіңжоғарытаралуы (бедеуерлерарасында 40%-ғадейін), некегекештұру, ажырасудеңгейініңөсуі, андрологиялықкөмектіалудыңшектеулімүмкіндіктері. Бұлүрдістерерлерөмір салтыныңөзгеруімен, қатаржүретінаурулардыңболуыменжәнеэкологияныңнашарлауыменбайланысты. 2017 жылғадейінҚазақстандаандрологиясаласындамамандандырылғанмедициналықкөмекжеткіліктідамымаған, 2022 жылданбастапжекелегенбастамаларқолғаалына бастағанымен, олардыңауқымыжеткіліксіз. Біртұтастіркеужүйесінің, кешендіалдыналубағдарламалардыңжәнеденсаулықсақтаужүйесініңбарлықбуындарыарасындағыүйлестіктіңболмауымәселеніңшешілуінқиындатады. Қорытынды:Қазіргіуақыттаерлердіңрепродуктивтік денсаулығымедицинаменденсаулықсақтаужүйесіндежеткіліксіззерттелгенсалаболыптабылады. Әдебиеткежүргізілгенталдауерлердіңұрықтандырудақиындықкөріпжүргенінтіркеугеалатынұлттықрегистрдіқұру, андрологиялыққызметтідамыту, алдын алу бағдарламалардыңаясынкеңейтужәнебуынаралықөзараіс-қимылдықамтитынұлттықстратегияменұйымдастырушылық-функционалдықмодельдіәзірлеуқажеттігінкөрсетеді.