Аңдатпа
Introduction. Viral hepatitis remains a pressing public health concern worldwide. Like many other countries, Kazakhstan faces various epidemiological challenges associated with both acute and chronic forms of hepatitis A, B, and C. Aim. To assess the epidemiological situation of viral hepatitis in Kazakhstan, trace the dynamics of incidence from 2000 to 2023, and identify the most vulnerable regions, with a specific focus on the city of Shymkent. Materials and Methods. A retrospective study was conducted using official statistics from the Ministry of Health of the Republic of Kazakhstan for the years 2000, 2011, and 2023. Data for the city of Shymkent were analyzed for the period from 2018 to 2024. Descriptive and analytical methods were employed, including the calculation of incidence rates, mean values, confidence intervals, and growth rates. Results. The overall incidence of viral hepatitis in Kazakhstan decreased from 185.6 per 100,000 population in 2000 to 10.23 in 2023. The most significant reductions were observed in the Turkestan, Mangystau, and Kyzylorda regions. However, a resurgence in incidence has been noted in recent years, particularly for hepatitis A and chronic forms of hepatitis B and C. A sharp increase in acute hepatitis A cases was recorded in Shymkent in 2024. Chronic hepatitis C predominates among all chronic forms. Conclusion. Despite notable progress in combating viral hepatitis, the risk of renewed increases in incidence remains. Enhanced preventive measures are required, including adult vaccination, improved access to treatment, and public health education initiatives to ensure sustainable control of the situation. Введение. Вирусные гепатиты продолжают оставаться актуальной проблемой общественного здравоохранения во всём мире. Казахстан, как и многие страны, сталкивается с различными эпидемиологическими вызовами, связанными с острыми и хроническими формами гепатитов A, B и C. Цель исследования: Оценить эпидемиологическую ситуацию по вирусным гепатитам в Казахстане, проследить динамику заболеваемости за 2000–2023 гг., определить наиболее уязвимые регионы, с акцентом на город Шымкент. Материалы и методы: Проведено ретроспективное исследование с использованием официальной статистики Министерства здравоохранения Республики Казахстан за 2000, 2011 и 2023 гг. Для города Шымкент проанализированы данные за 2018–2024 гг. Применялись описательные и аналитические методы, рассчитывались интенсивные показатели, средние значения, доверительные интервалы и темпы прироста. Результаты. Общий уровень заболеваемости вирусными гепатитами в Казахстане снизился с 185,6 на 100 000 населения в 2000 г. до 10,23 в 2023 г. Наибольшее снижение отмечено в Туркестанской, Мангистауской и Кызылординской областях. Однако в последние годы наблюдается повторный рост заболеваемости, особенно гепатитом А и хроническими формами гепатита B и C. В Шымкенте зафиксирован резкий рост острых случаев гепатита А в 2024 году. Хронический гепатит C преобладает среди всех хронических форм. Выводы. Несмотря на достигнутые успехи в борьбе с вирусными гепатитами, сохраняются риски повторного роста заболеваемости. Необходимы усиленные меры профилактики, включая вакцинацию взрослого населения, повышение доступности лечения и информационно-просветительская работа для устойчивого контроля ситуации. Кіріспе. Вирусты гепатиттер әлем бойынша қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы өзекті мәселелердің бірі болып қалуда. Қазақстан да, басқа көптеген елдер сияқты, А, В және С вирусты гепатиттерінің жедел және созылмалы түрлерімен байланысты түрлі эпидемиологиялық қиындықтарға тап болуда. Мақсаты: Қазақстандағы вирусты гепатиттер бойынша эпидемиологиялық жағдайды бағалау, 2000–2023 жылдар аралығындағы сырқаттанушылық динамикасын талдау, ең осал аймақтарды анықтау және Шымкент қаласына ерекше назар аудару. Құралдар мен әдістер: Зерттеу ретроспективті сипатта жүргізілді. 2000, 2011 және 2023 жылдардағы Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің ресми статистикалық деректері пайдаланылды. Шымкент қаласы бойынша 2018–2024 жылдарға арналған мәліметтер қарастырылды. Сипаттамалық және аналитикалық әдістер қолданылып, қарқындылық көрсеткіштері, орташа мәндер, сенімділік интервалдары және өсу қарқыны есептелді. Нәтижелер. Қазақстанда вирусты гепатиттермен сырқаттанушылықтың жалпы деңгейі 2000 жылы 100 мың тұрғынға шаққанда 185,6-дан 2023 жылы 10,23-ке дейін төмендеді. Ең айқын төмендеу Түркістан, Маңғыстау және Қызылорда облыстарында байқалды. Алайда соңғы жылдары А гепатиті мен В және С гепатиттерінің созылмалы түрлерінің сырқаттанушылығы қайтадан өсіп келе жатқан үрдіс байқалуда. 2024 жылы Шымкент қаласында жедел А гепатитінің күрт өсуі тіркелді. Созылмалы түрлердің ішінде С гепатиті басымдыққа ие. Қорытындылар. Вирусты гепатиттермен күресте қол жеткізілген табыстарға қарамастан, сырқаттанушылықтың қайта өсу қаупі сақталуда. Тұрақты эпидемиологиялық бақылау үшін ересек тұрғындарды вакцинациялауды кеңейту, емдеудің қолжетімділігін арттыру және ақпараттық-ағартушылық жұмыстарды күшейту қажет.