Аңдатпа
Introduction: Antimicrobial resistance (AMR) poses a significant threat to global health, undermining the effectiveness of antibiotics in treating infectious diseases. The increasing prevalence of AMR is driven by various factors, including environmental, drug-related, patient-related, and physician-related causes. Misuse and overuse of antibiotics contribute to the development of resistant bacterial strains, leading to higher morbidity and mortality rates. Objective: This review aims to analyze antibiotic prescribing practices in primary healthcare settings, identify key contributors to AMR, and propose strategies for improving antibiotic stewardship to mitigate resistance. Search Strategy: A systematic literature review was conducted using peer-reviewed sources from medical and public health databases, including PubMed, Google Scholar, and EBSCO, WHO reports, epidemiological studies, and recent research on AMR trends and antibiotic prescription behaviors. The focus was on global trends with a specific emphasis on Central Asia, including Kazakhstan and neighboring countries. Results: The review identified multiple factors contributing to AMR, including inappropriate prescriptions, weak regulatory frameworks, and socioeconomic conditions. Studies indicate that developing countries, particularly in Asia and Africa, experience higher rates of AMR due to poor healthcare policies and excessive antibiotic use in agriculture. In Kazakhstan, AMR was associated with approximately 2,400 deaths in 2019, ranking the country 95th in AMR-related mortality worldwide. The review also highlighted disparities in antibiotic stewardship practices across different regions, with European countries demonstrating lower resistance rates due to stricter regulations. Conclusion: AMR remains a critical global health issue, exacerbated by inadequate prescription practices and weak enforcement of antibiotic regulations. Addressing this challenge requires coordinated international efforts, including improved antibiotic stewardship, enhanced surveillance systems, and stricter policies on antibiotic use. Raising awareness among healthcare professionals and the general population is essential to combat the growing threat of antibiotic resistance. Введение: Антимикробная резистентность (АМР) представляет серьезную угрозу глобальному здравоохранению, снижая эффективность антибиотиков при лечении инфекционных заболеваний. Рост распространенности АМР обусловлен различными факторами, включая экологические, лекарственные, связанные с пациентами и медицинскими работниками. Неправильное и чрезмерное использование антибиотиков способствует развитию устойчивых бактериальных штаммов, что приводит к повышению заболеваемости и смертности. Цель: Данное исследование направлено на анализ практик назначения антибиотиков в учреждениях первичной медико-санитарной помощи, выявление ключевых факторов, способствующих развитию АМР, а также разработку стратегий по улучшению антимикробного надзора для снижения резистентности. Стратегия поиска: Был проведен систематический обзор литературы с использованием рецензируемых источников из медицинских и общественно-санитарных баз данных, включая PubMed, Google Scholar, EBSCO, отчеты ВОЗ, эпидемиологические исследования и последние научные работы по тенденциям АМР и практике назначения антибиотиков. Основное внимание уделялось глобальным тенденциям, с особым акцентом на Центральную Азию, включая Казахстан и соседние страны. Результаты: Обзор выявил несколько факторов, способствующих развитию АМР, включая нерациональное назначение антибиотиков, слабые регуляторные механизмы и социально-экономические условия. Исследования показывают, что в развивающихся странах, особенно в Азии и Африке, наблюдаются более высокие показатели АМР из-за недостаточной политики здравоохранения и чрезмерного использования антибиотиков в сельском хозяйстве. В Казахстане в 2019 году АМР было связано примерно с 2 400 смертельными случаями, что поставило страну на 95-е место в мире по смертности, обусловленной АМР. Кроме того, обзор показал различия в практике назначения антибиотиков в разных странах: в Европе более строгие регуляторные меры способствуют снижению уровня резистентности. Заключение: АМР остается серьезной глобальной проблемой здравоохранения, усугубляемой ненадлежащей практикой назначения антибиотиков и слабым контролем их использования. Решение этой проблемы требует скоординированных международных усилий, включая улучшение антимикробного надзора, усиление систем мониторинга и ужесточение политики регулирования антибиотиков. Повышение осведомленности медицинских работников и населения играет ключевую роль в борьбе с растущей угрозой антимикробной резистентности. Кіріспе: Антимикробтық резистенттік (АМР) жаһандық денсаулық сақтау үшін елеулі қауіп төндіреді, антибиотиктердің жұқпалы ауруларды емдеудегі тиімділігін төмендетеді. АМР таралуының артуы әртүрлі факторларға байланысты, соның ішінде экологиялық, дәрілік, науқасқа және медицина қызметкерлеріне байланысты себептер. Антибиотиктерді дұрыс қолданбау және шамадан тыс пайдалану төзімді бактериялық штамдардың дамуына ықпал етіп, сырқаттанушылық пен өлім-жітім көрсеткіштерінің жоғарылауына әкеледі. Шолудың мақсаты: Бұл шолу алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсету ұйымдарында антибиотиктерді тағайындау тәжірибесін талдауға, АМР дамуына ықпал ететін негізгі факторларды анықтауға және төзімділікті төмендету үшін антимикробтық қадағалау жүйесін жақсарту стратегияларын ұсынуға бағытталған. Іздеу стратегиясы: Рецензияланған дереккөздерді қамтитын жүйелі әдеби шолу жүргізілді. Дереккөздерге PubMed, Google Scholar, EBSCO сияқты медициналық және қоғамдық денсаулық сақтау дерекқорлары, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) есептері, эпидемиологиялық зерттеулер және АМР тенденциялары мен антибиотиктерді тағайындау тәжірибесі туралы соңғы зерттеулер кірді. Шолу барысында жаһандық үрдістерге, әсіресе Қазақстан мен көршілес елдерді қоса алғанда, Орталық Азия аймағына ерекше назар аударылды. Нәтижелер: Шолу барысында АМР-дың дамуына ықпал ететін бірнеше факторлар анықталды, оның ішінде антибиотиктерді орынсыз тағайындау, әлсіз реттеу тетіктері және әлеуметтік-экономикалық жағдайлар. Зерттеулер көрсеткендей, дамушы елдерде, әсіресе Азия мен Африкада, денсаулық сақтау саясатының әлсіздігі және ауыл шаруашылығында антибиотиктерді шамадан тыс пайдалану салдарынан АМР деңгейі жоғары. Қазақстанда 2019 жылы АМР-мен байланысты өлім саны шамамен 2 400-ді құрады, бұл елді АМР-дан болатын өлім-жітім бойынша әлемде 95-орынға қойды. Сонымен қатар, шолу әртүрлі елдердегі антибиотиктерді тағайындау тәжірибесіндегі айырмашылықтарды анықтады: Еуропадағы қатаң реттеу шаралары резистенттілік деңгейінің төмендеуіне ықпал етеді. Қорытынды: АМР антибиотиктерді тағайындаудың тиімсіз тәжірибесі мен әлсіз реттеу саясаты салдарынан маңызды жаһандық денсаулық сақтау мәселесі болып қала береді. Бұл мәселені шешу үшін антимикробтық бақылауды күшейту, мониторинг жүйелерін жетілдіру және антибиотиктерді реттеу саясатын қатаңдату бойынша халықаралық күш-жігерді үйлестіру қажет. Медицина қызметкерлері мен халықтың хабардарлығын арттыру антимикробтық резистенттіктің артуына қарсы күресте шешуші рөл атқарады.