Аңдатпа
В настоящем исследовании поднимается вопрос оценки влияния образовании и науки на формирование человеческого капитала как в глобальном масштабе, так и в Республике Казахстан. Проанализирована динамики Индекса человеческого развития (Human Development Index, HDI) в Республике Казахстан в сопоставлении с общемировым трендом и показателями стран Организации экономического сотрудничества и развития (ОЭСР). Результаты исследования свидетельствуют о стабильном, хотя и среднем уровне человеческого развития, при этом Республика Казахстан превосходит мировые показатели, но уступает странам ОЭСР. Особое внимание уделяется общей тенденции снижения уровня человеческого развития, связанной с воздействием глобальной пандемии, особенно в секторах образования и науки. Система образования в стране анализируется с точки зрения воздействия на интеллектуальный потенциал общества, производительность труда и развитие научной сферы. Обозначены противоречия в структуре расходов на образование, акцентируется внимание на критике системы высшего образования и уровне развития науки в стране. Исследование также включает в себя анализ внутренних затрат на научно-исследовательские и опытно-конструкторские работы (НИОКР), предоставляя рекомендации для улучшения уровня развития человеческого капитала в стране за счет инвестиций в развитие образования и науки. Осы зерттеуде білім мен ғылымның жаһандық ауқымда да, Қазақстан Республикасында да адами капиталды қалыптастыруға әсерін бағалау мәселесі көтеріледі. Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) елдерінің жалпы әлемдік трендімен және көрсеткіштерімен салыстыра отырып, Қазақстан Республикасындағы Адам дамуы индексінің (Human Development Index, HDI) динамикасына талдау жасалды. Зерттеу нәтижелері адам дамуының тұрақты, бірақ орташа деңгейін көрсетеді, бұл ретте Қазақстан Республикасы әлемдік көрсеткіштерден асып түседі, дегенмен ЭЫДҰ елдерінен төмен. Жаһандық пандемияның әсерінен, әсіресе білім беру және ғылым секторларында адам дамуының төмендеуінің жалпы тенденциясына ерекше назар аударылады. Елдегі білім беру жүйесі қоғамның зияткерлік әлеуетіне, еңбек өнімділігіне және ғылыми саланың дамуына әсер ету тұрғысынан талданады. Білім беру шығындарының құрылымындағы қайшылықтар анықталды, жоғары білім беру жүйесін сынауға және елдегі ғылымның даму деңгейіне баса назар аударылды. Зерттеу сонымен қатар білім мен ғылымды дамытуға инвестициялар арқылы елдегі адами капиталдың даму деңгейін жақсарту бойынша ұсыныстар бере отырып, ғылыми-зерттеу және тәжірибелік- конструкторлық жұмыстардың (ҒЗТКЖ) ішкі шығындарын талдауды қамтиды. This study addresses the evaluation of the impact of education and science on the formation of human capital, both globally and within the Republic of Kazakhstan. The dynamics of the Human Development Index (HDI) in the Republic of Kazakhstan are analyzed in comparison with global trends and indicators of countries in the Organisation for Economic Co- operation and Development (OECD). The research findings indicate a stable, moderate, level of human development in Kazakhstan, surpassing global benchmarks but trailing behind OECD nations. Special attention is devoted to the overall trend of decreasing human development, influenced by the global pandemic, particularly affecting the education and science sectors. The country’s education system is scrutinized for its impact on societal intellectual potential, labor productivity, and scientific advancement. Contradictions in the structure of education expenditures are highlighted, emphasizing criticism of the higher education system and the level of scientific development in the country. The study also includes an analysis of domestic expenditures on research and development (R&D), providing recommendations to enhance human capital development through investments in education and science.