Аңдатпа
Кіріспе. Мектеп оқушыларының тиісті гигиеналық білімдері мен дағдылары балалар арасында жұқпалы аурулардың деңгейін төмендету үшін өте маңызды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша, балалар ересектермен салыстырғанда қауіп факторларына осал, осы осалдыққа байланысты мектептерде тиісті сумен жабдықтау, санитария және гигиена қызметтерінің болуы ерекше маңызға ие. Мектеп ортасындағы су, санитария және гигиена қызметтерінің жеткіліксіздігі денсаулық сақтау және білім беру нәтижелеріне тікелей немесе жанама әсер етеді. Мектептер су, санитария және гигиенаға қатысты білім мен өмірлік дағдыларды үйретуде маңызды рөл атқарады. Алайда, көптеген зерттеулер көрсеткендей, мектептерінде гигиена және гигиеналық құралдарды ұстау бойынша оқу материалдарының болуы және қол жетімділігі, балалардың бейімділік факторларымен, гигиеналық құралдарды пайдалану мен қызмет көрсетуге деген білімі мен көзқарасымен байланысты болды. Себебі балаларға мектеп бағдарламасында өмірлік дағдыларды үйретуге күшейту мен көзқарас жетіспеген. Сондықтан осы жұмыста жалпы орта білім беру мекемелері жағдайында оқушылардың гигиеналық мәдениетін зерттеуге арналған әдебиеттерге шолу жүргізілді. Мақсаты: Оқушылардың денсаулығын сақтау және нығайту, сонымен қатар олардың гигиеналық дағдыларын қалыптастыру саласындағы жалпы орта білім беру мекемелері қызметінің халықаралық және отандық тәжірибелеріне талдау жүргізу. Іздеу стратегиясы: Әдебиеттерге шолуды жүргізу үшін UpToDate, BMJ, PubMed, Scopus, Wiley, Medline, Web of science, Cyberleninka, Google Scholar сияқты бірқатар дерекқорларда мұқият дереккөзді іздеу жүргізілді. Зерттеу 2017-2023 жылдар аралығында ағылшын тілінде жарияланған жарияланымдары мен Қазақстан Республикасы халқының денсаулығы және денсаулық сақтау ұйымдарының қызметі туралы жыл сайынғы статистикалық жинақтарын қамтыды. Нәтижелер мен қорытынды. Біз жүргізген әдебиеттік шолу барысында, мектеп оқушыларының әр түрлі араласудың жиынтығының нәтижесінде: жалпы орта білім беру мекемелер, оқу бағдарламалар, ата-ана, қоршаған орта, әлеуметтік жағдай, гигиеналық құралдардың болуы және тағы басқа факторлардың әсері дұрыс гигиеналық дағыларын қалыптастыру үшін маңызды рөл атқаратынына көз жеткіздік. Осылайша, жалпы орта білім беру мекемелерінің оқушылардың денсаулығын сақтау және нығайту, олардың гигиеналық дағдыларын қалыптастыру, гигиеналық білімді, оқушылар арасындағы қарым-қатынас пен мінез-құлықты өлшеу, денсаулықты нығайту саласындағы ұсынымдар, оқу бағдарламалары мен факультативтік курстардың материалдары өз кезегінде білімді жақсартуға, қате түсініктерді түзетуге, дұрыс көзқарасты қалыптастыруға және мінез-құлықты нығайтуға, сондай-ақ паразиттік немесе жұқпалы аурулардың алдын алуға бағытталған бағдарламаларды әзірлеудің бастамасы болып табылады. Introduction. Appropriate hygiene knowledge and skills of schoolchildren are crucial for reducing the incidence of infectious diseases among children. According to the World Health Organization, children are more vulnerable to risk factors than adults, and because of this vulnerability, the availability of appropriate water, sanitation and hygiene services in schools is of particular importance. Inadequate water, sanitation and hygiene services in the school environment directly or indirectly affect health and education outcomes. Schools play an important role in teaching knowledge and life skills related to water, sanitation and hygiene. However, numerous studies have shown that the availability and accessibility of educational materials on hygiene and the maintenance of hygiene products in their schools were associated with predisposing factors in children, their knowledge and attitude to the use and maintenance of hygiene products. This is due to the fact that children lacked reinforcement and an approach to learning life skills in the school curriculum. Therefore, conducting a literature review on the topic planned in this work is an urgent scientific direction. Aim: to analyze the international and domestic experience of secondary educational institutions in the field of preserving and strengthening the health of students, as well as the formation of their hygiene skills. Search strategy: to conduct a literature review, a thorough search of sources was conducted in a number of databases, such as UpToDate, BMJ, PubMed, Scopus, Wiley, Medline, Web of science, Cyberleninka, Google Scholar. This search included studies in English published over 6 years (2017-2023), and annual statistical collections on the health of the population and the activities of healthcare organizations in the Republic of Kazakhstan. Results and conclusions. In our literature review, we have seen that as a result of a combination of various interventions in schoolchildren: institutions of general secondary education, curricula, parenting, environment, social situation, availability of hygiene products and other factors play an important role in the formation of proper hygiene skills.Thus, as the international and domestic experience of general secondary education institutions in the field of protecting and strengthening the health of students, the formation of their hygienic skills, the measurement of hygienic knowledge, communication and behavior among students, recommendations in the field of health promotion, curricula and materials of elective courses, in turn, are the beginning for the development of programs, aimed at improving knowledge, correcting misconceptions, forming the right attitude and consolidating behavior, as well as the prevention of parasitic or infectious diseases. Введение. Соответствующие гигиенические знания и навыки школьников имеют решающее значение для снижения уровня инфекционных заболеваний среди детей. По данным Всемирной организации здравоохранения, дети более уязвимы к факторам риска по сравнению со взрослыми, из-за этой уязвимости особое значение имеет наличие соответствующих служб водоснабжения, санитарии и гигиены в школах. Неадекватные услуги по водоснабжению, санитарии и гигиене в школьной среде прямо или косвенно влияют на результаты здравоохранения и образования. Школы играют важную роль в обучении знаниям и жизненным навыкам, связанным с водой, санитарией и гигиеной. Однако многочисленные исследования показали, что наличие и доступность учебных материалов по гигиене и содержанию гигиенических средств в их школах были связаны с предрасполагающими факторами у детей, их знаниями и отношением к использованию и обслуживанию гигиенических средств. Это связано с тем, что детям не хватало подкрепления и подхода к обучению жизненным навыкам в школьной программе. Поэтому проведение обзора литературы на планируемую в данной работе тему является актуальным научным направлением. Цель: проанализировать международный и отечественный опыт деятельности средних общеобразовательных учреждений в области сохранения и укрепления здоровья учащихся, а также формирования у них гигиенических навыков. Стратегия поиска: Для проведения обзора литературы был проведен тщательный поиск источников в ряде баз данных, таких как UpToDate, BMJ, PubMed, Scopus, Wiley, Medline, Web of science, Cyberleninka, Google Scholar. Этот поиск включал исследования на английском языке, опубликованные в течение 6 лет (2017-2023), и ежегодные статистические сборники о здоровье населения и деятельности организаций здравоохранения Республики Казахстан. Результаты и выводы. В проведенном нами литературном обзоре мы убедились, что в результате совокупности различных вмешательств у школьников: общеобразовательные учреждения, учебные программы, воспитание детей, окружающая среда, социальная обстановка, наличие гигиенических средств и другие факторы играют важную роль в формировании правильных гигиенических навыков. Таким образом, как показывает международный и отечественный опыт деятельности средних общеобразовательных учреждений в области охраны и укрепления здоровья учащихся, формирования их гигиенических навыков, измерение гигиенических знаний, общения и поведения среди учащихся, рекомендации в области укрепления здоровья, учебные программы и материалы факультативных курсов, в свою очередь, являются началом для разработки программ, направленные на улучшение знаний, коррекцию заблуждений, формирование правильного отношения и закрепление поведения, а также профилактику паразитарных или инфекционных заболеваний.