Аңдатпа
Введение:Первое место среди факторов, определяющих здоровье человека, принадлежит здоровому образу жизни. Влияние вредных привычек на здоровье очень велико – они разрушают организм вследствие заболеваний, которые неизбежно развиваются у человека, который курит или употребляет алкоголь. Для сохранения и укрепления здоровья, высокой работоспособности и долголетия медицинские работники должны пропагандировать отказ от вредных привычек, формировать здоровый образ жизни и усилить меры по профилактике заболеваний. В связи с тем, что в последние годы в Республике Казахстан проводится реформирование сестринского дела, значительно возрастает роль медсестры в современной системе здравоохранения. Сегодня, в развитых странах медицинская сестра представляет населению максимально полную информацию о различных аспектах здоровья, помогает людям в формировании ответственного отношения к своему здоровью, проводит работу с пациентами, имеющими вредные привычки, содействует развитию навыков ЗОЖ. В Казахстане отсутствуют сестринские руководства по ведению пациентов с вредными привычками, следовательно, существует необходимость в их разработке. Цель: проведение систематического поиска научной информации для изучения методов работы медицинских сестер с пациентами, имеющими поведенческие факторы риска (курение, употребление алкоголя) в зарубежных странах. Стратегия поиска: был проведен анализ 53 англо- и русскоязычных публикаций из баз данных CochraneLibrary, PubMed, в электронных научных библиотеках, в национальном научном портале Республики Казахстан (nauka.kz) за последние 18 лет, с апреля 2001 года по январь 2019 года. Критерии включения: публикации, в которых содержится информация о проблемах, связанных с курением и употреблением алкоголя, и методах работы медсестер с этими поведенческими факторами риска. Для поиска были использованы следующие поисковые запросы: «курение, алкоголь», «роль медсестры в пропаганде здорового образа жизни», «медсестра, вредные привычки», «сестринский уход, курение», «сестринский уход, алкоголь» «сестринские руководства, курение, алкоголь ». Критерии исключения: публикации, которым более 20 лет, тезисы, абстракты, статьи со слабой доказательной базой. Выводы: в настоящее время технологии сестринского ухода на ранних этапах формирования хронических заболеваний только начинают формироваться. Доказательством этому служит отсутствие сестринских руководств по ведению пациентов с поведенческими факторами риска. С целью предупреждения и снижения уровня заболеваемости среди населения, медицинская сестра должна активно проводить санитарно – просветительскую работу с населением, применяя индивидуальные и групповые беседы, лекции, памятки, брошюры, плакаты, мотивационное интервью, групповые игры, обучение, управление гневом, йогу, контроль веса, медитацию, обучение самоуверенности, ролевые игры. Образовательные программы должны предоставлять пациенту информацию о его заболевании, в том числе о причинах их появления, влиянии факторов риска, вредных привычек на их проявление. Introduction: The first place among the factors that determine human health belongs to a healthy lifestyle.The impact of harmful effects of bad habits on health is very large - they destroy the body with the help of diseases that inevitably appear in a person who smokes or drinks alcohol. To promote health, high performance and longevity, health workers should promote the rejection of bad habits, form a healthy lifestyle and strengthen measures to prevent diseases. Due to the fact that in recent years there have been trends in the development of nursing care, the role of nurses in the modern health care system has significantly increased. Today, in developed countries, the nurse provides to people the most complete information about various aspects of health, helps people in forming a responsible attitude to their health, changes bad habits and promotes the development of healthy lifestyles. In Kazakhstan there are no rules for patients with bad habits, therefore, there is no need for their development. Purpose: Conduct a systematic search for scientific information to study the work practices of nurses with patients who have behavioral risk factors (smoking, alcohol use) in foreign countries. Search strategy: an analysis of 53English and Russian-language publications from CochraneLibrary, PubMed databases, in electronic scientific libraries, in the national scientific portal of the Republic of Kazakhstan (nauka.kz) for the last 18 years, with April 2001 to January 2019. Inclusion Criteria: Publications that contain information about problems associated with smoking and alcohol use, and how nurses work with these behavioral risk factors. The following searches were used for the search: “smoking, alcohol”, “the role of a nurse in promoting healthy lifestyles”, “nurse, addictions”, “nursing care, smoking”, “nursing care, alcohol” “nursing guides, smoking, alcohol". Exclusion criteria: publications older than 20 years, abstracts, abstracts, articles with a weak evidence base. Findings: Currently, the technology of nursing care in the early stages of the formation of chronic diseases is just beginning to form. Proof of this is the lack of nursing guidelines for the management of patients with behavioral risk factors. In order to prevent and reduce morbidity among the population, a nurse should actively carry out sanitary and educational work with the population, using individual and group conversations, lectures, memos, brochures, posters, motivational interviews, group games, training, anger management, yoga, weight control, meditation, self-confidence training, role-playing. Educational programs should provide the patient with information about his illness, including the reasons for their occurrence, the influence of risk factors, bad habits on their manifestation. Кіріспе:адам денсаулығын анықтайтын факторлардың бірі салауатты өмір салты болып табылады. Зиянды әдеттердің денсаулыққа әсері өте үлкен – олар шылым шегетін немесе алкогольді ішетін адамда пайда болатын аурулар арқылы ағзаны бұзады. Денсаулықты нығайту, жоғары жұмыс қабілеттілігі мен ұзақ өмір сүру үшін медицина қызметкерлері зиянды әдеттерден бас тартуды насихаттап, салауатты өмір салтын қалыптастырып, аурулардың алдын алу шараларын күшейтуі тиіс. Соңғы жылдары мейірбикелік істің дамуы үрдісі байқалады, қазіргі заманғы денсаулық сақтау жүйесінде мейірбикенің рөлі айтарлықтай артады. Бүгін, дамыған елдерде медбике денсаулықтың түрлі аспектілері туралы толық ақпараттыадамдарға ұсынады, адамдарға өз денсаулығына жауапкершілікпен қарауды қалыптастыруға көмектеседі, зиянды әдеттерді өзгертеді және СӨС дағдыларын дамытуға жәрдемдеседі. Қазақстанда зиянды әдеттері бар науқастарды жүргізу бойынша мейірбикелік басшылық жоқ, демек оларды әзірлеу қажеттілігі бар. Мақсат: шет елдерде мінез-құлықтық қауіп факторлары бар (темекі шегу, ішімдікті пайдалану) пациенттермен мейірбикелердің жұмыс әдістерін зерттеу үшін ғылыми ақпаратты жүйелі түрде іздеу жүргізу. Іздеу стратегиясы: Cochrane Library, PubMed мәліметтер базасынан 53 ағылшын және орыс тілді басылымдарға талдау жасалды, электрондық ғылыми кітапханаларда, Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылыми порталында (nauka.kz) соңғы 18 жылда, 2001 жылғы сәуірден бастап 2019 жылғы қаңтарға дейін. Қосылу критерийлері: темекі шегуге және алкогольді тұтынуға байланысты проблемалар туралы ақпаратты қамтитын басылымдар, сонымен қатар медбикелер осы мінез-құлық қауіп-қатер факторларымен қалай жұмыс істейді. «Темекі шегу, алкоголь», «Салауатты өмір салтын насихаттаудағы медбикенің рөлі», «Мейірбике, жаман әдеттер», «Мейірбике ісі, темекі шегу», «Мейірбике ісі, алкоголь», «Мейірбике ілестірушілері, темекі шегу, алкоголь » іздестіру үшін келесі іздеулер пайдаланылды. Ерекшелік критерийлері: 20 жылдан астам басылымдары, тезистер, абстрактар, дәлел базасы нашар мақалалар. Қорытындылар: қазіргі уақытта созылмалы аурулардың ерте қалыптасу кезеңдерінде мейірбикелік күтім технологиясы әлі қалыптасуда. Бұған мінез-құлықтық қауіп факторлары бар пациенттерді жүргізу бойынша мейірбикелік басшылықтың болмауы дәлел болып табылады. Халық арасында сырқаттанушылықтың алдын алу және деңгейін төмендету мақсатында медбике жеке және топтық әңгімелесулерді, лекцияларды, жадынамаларды, брошюраларды, плакаттарды, уәждемелік сұхбаттарды, топтық ойындар, оқыту, ашуды басқару, йога, салмақты бақылау, медитация, өзін – өзі сенімділікті үйрету, рөлдік ойындар қолдана отырып, халықпен санитариялық-ағарту жұмыстарын белсенді жүргізуі тиіс. Білім беру бағдарламалары науқасқа оның ауру туралы, оның пайда болу себептері, қауіп факторлары мен жаман әдеттердің әсері туралы ақпарат беруі керек.