Аңдатпа
Введение. Анализ материалов, характеризующих среду обитания человека в Приаралье, показал резкое возрастание химического (пестициды, минеральные удобрения, солевые компоненты, тяжелые металлы) загрязнения питьевой воды, атмосферного воздуха, почв, пестицидного загрязнения продуктов питания растительного и животного происхождения, рыбопродуктов. Цель исследования. Оценка ультраструктурных изменений гранулезных клеток мышей под действием пестицида линдана в условиях in vitro эксперимента. Методы. Экспериментальная работа проведена в лаборатории Центра микроскопии Департамента жизни, здоровья и наук об окружающей среде университета Л`Акуила, Италия; на 80 мышах-самках контроль (10), контроль с раствором диметилсульфоксид (10), линдан 1 µM (20), линдан 10 µM (20), линдан 100 µM (20). Материалом исследования были гранулезные клетки яичников. После подготовки образцов для трансмиссионной электронной микроскопии, ультратонкие срезы (60-80 нм) получены на ультрамикротоме и контрастированы солями тяжелых металлов: уранилацетатом и цитратом свинца (Sic Рим, Италия). Результаты. Сравнительный анализ в группах показал зависимость ультраструктурных изменения от применяемой концентрации линдана. Было обнаружено наличие клеток неправильной формы, начальные признаки фрагментации цитоплазмы, которая была заполнена множеством митохондрии и жировыми каплями. В группе с наиболее высокой концентрацией токсиканта появлялись клетки с маргинализацией хроматина, апоптозными телами и остатками единичных органелл. Выводы: Воздействие линдана in vitro показало дозозависимое токсическое действие на гранулезные клетки; возникшие ультраструктурные изменения гранулезных клеток строго коррелировали от применяемой дозы. Introduction. Analysis of materials that characterize the human environment in the Aral Sea, has shown a sharp increase of the chemical (pesticides, fertilizers, salt components, heavy metals) pollution of drinking water, air, soil, pesticide contamination of food products of plant and animal origin, fishery products. Aim. Еvaluate the ultrastructural changes in granulosa cells of mice under the exposure of lindane pesticide in vitro. Methods. The experimental work carried out in the Laboratory Centre of Microscopy Department of Life, Health and Environmental Sciences University L’Aquila, Italy; 80 female mice control (10), control with solution of dimethyl sulfoxide (10), lindane 1 μM (20), lindane 10 μM (20), lindane 100 μM (20). The material of the study were ovarian granulosa cells. After preparing the samples for transmission electron microscopy, ultra-thin sections (60-80 nm) were obtained on an ultramicrotome and contrasted with salts of heavy metals with uranyl acetate and lead citrate (Sic Rome, Italy). Results. Comparative analysis of the group showed the dependence of ultrastructural changes in the applied lindane concentration.The presence of irregularly shaped cells were observed early signs of fragmentation of the cytoplasm, which was filled with a plurality of mitochondria and fatty droplets. In the group with the highest concentration of toxicant cells appeared marginalization of chromatin remnants of apoptotic bodies and single organelles. Conclusion. The exposure of lindane in vitro have shown a dose-dependent toxicity effect on the granulosa cells; ultrastructural changes caused granulosa cells strictly correlated on the applied dose. Кіріспе. Арал маңындағы адамдардың тұратын ортасын сипаттайтын материалдардың талдамасы ауыз суының, атмосфера ауасының, топырақтың химиялық ластануының (пестицидтер, минералдық тыңайтқыштар, тұз компоненттері, ауыр металлдар), өсімдік және жануар текті азық-түліктің, балық өнімдерінің пестицидтік ластануының күрт өскенін көрсетті. Зерттеу мақсаты. In vitro эксперимент жағдайларында линдан пестицидінің әсерімен тышқандардың түйіршікті жасушаларының ультрақұрылымдық өзгеруін бағалау болып табылды. Әдістері. Эксперименттік жұмыс Л`акуила, Италияуниверситетінің Микроскопия орталығы Өмір, денсаулық сақтау және қоршаған ортаны қорғау ғылымдар кафедрасыныңзертханасында жүзеге асырылады; 80 аналықтышқандарға бақылау (10), бақылау диметилсульфоксид ерітіндісімен (10), линдан 1 µM (20), линдан 10 µM (20), линдан 100 µM (20) жүргізілді. Зерттеу материалы аналық бездің түйіршікті жасушалары. Трансмиссиялық электрондық микроскопия сынамаларды дайындау кейін, ультра жұқа кесінділер (60-80 нм) ультрамикротоммен алынды және уранилцитрат және қорғасын цитрат(Sic Рим, Италия) ауыр металдарының тұздарымен өнделген. Нәтижесі. Топтарды салыстырмалы талдау барысында ультрақұрылымдық өзгерістер линданның қолданбалы концентрациясынан тәуелділігін көрсетті. Бұрыс пішінді жасушалардың, цитоплазма фрагментациясының бастапқы белгілері және цитоплазманың май тамшыларымен көптеген митохондрийлердіңтолуы байқалды. Уландырғыш заттың жоғары концентрациясы қолданылған топтарда жасушалардың хроматин маргинализациясы, апоптозды денелердің және жеке органеллалар қалдықтарының пайда болуымен сипатталды. Қорытынды.In vitro линданының әсері түйіршікті жасушаларға тәуелді уландырғыш әсерді көрсетті; түйіршікті жасушалардың ультрақұрылымдық өзгерістері қолданылған мөлшерге сәйкес туғызылғаны мәлім болды.