Аңдатпа
Introduction. The quality of drinking water is a serious problem in developing countries, where half the population is exposed to one or more diseases associated with water and sanitation. The objective was a review of literature that deals with study of devastating burden of water-related diseases in developing countries. Methods. The publications of findings of both foreign and domestic researchers were analyzed. Literature sources were searched in the PubMed, Scopus, GoogleScholar иeLibrary databases. Out of 166 literature sources, 77 were selected as the analytical material of the article. The depth of the search was from 1972 to 2016. Criteria for the inclusion of publications in this review are the following: publications in Russian and English languages that are in open full-text access and bear statistically verified conclusions. Exclusion criteria are as follows: summary reports, newspaper articles and personal messages. Results. Review sources revealed that gastrointestinal diseases, intestinal helminth infestations and protozoan infections as well as the risk of carcinogenic and mutagenic effects on the human body are to a great extent attributed to poor-quality water consumption. Conclusion. Based on the above, high-quality water supply exerts a considerable impact on reduction of water-related diseases and rise in the living standards of population. A significant number of cases can be prevented with a better access to safe water supply, adequate sanitation facilities and better hygienic practices. Введение. Качество питьевой воды является серьезной проблемой развивающихся стран, где половина населения подвергаются одному или нескольким заболеваниям, связанным с водоснабжением и санитарией. Целью был обзор литературных источников, посвященных изучению разрушительного бремени болезней, связанных с водой, в развивающихся странах. Методы. Были проанализированы публикации результатов исследований зарубежных и отечественных исследователей. Поиск литературных источников проводился в базах данных PubMed, Scopus, GoogleScholar и eLibrary. Было найдено 166 источников, из которых 77 источников были отобраны в качестве аналитического материала статьи. Глубина исследования c1972 по 2016 годы. Критерии включения публикаций в обзор: публикации на русском и английском языках, находящиеся в открытом полнотекстовом доступе и несущие статистически выверенные выводы. Критерии исключения: резюме докладов, газетные публикации, личные сообщения. Результаты. Анализ источников показал, что желудочно-кишечные инфекции, кишечные гельминтозы, протозойные инфекции и риск воздействия на организм канцерогенных и мутагенных соединений во многом связаны с потреблением недоброкачественной питьевой воды. Заключение. Качественное водоснабжение существенно влияет на сокращение бремени болезней, связанных с водой, повышение уровня и качества жизни населения. Значительное число случаев заболевания можно предотвратить, особенно в развивающихся странах, с помощью лучшего доступа к безопасному водоснабжению, адекватным санитарно-техническим средствам и лучшей гигиенической практике. Кіріспе. Ауыз су сапасы дамушы елдердің аса маңызды мәселесі болып табылады, өйткені тұрғындардың жартысы сумен қамтамасыздандырумен және санитариямен байланысты сырқаттардың біреуіне немесе бірнешеуіне шалдыққан. Мақсаты сумен байланысты сырқаттардың дамушы елдердегі талқандаушы ауыртпалығын меңгеруге арналған әдебиет көздерін шолу. Әдістері. Шетелдік және отандық зерттеушілер жұмыстары нәтижелерінің жарияланымдары талданды. Әдебиет көздерін іздеуPubMed, Scopus, GoogleScholar жәнеeLibrary мәліметтер базасында жүргізілді. Мақаланың талдау материалы ретінде 166 әдебиеттен 77 іріктелді. Зерттеу тереңдігі 1972 жылдан2016 жылға дейін. Шолуға жарияланымды енгізу критерийлері: ашық жағдайда толық мәтіні қол жетімді және статистикалық нақтыланған нәтижелері бар орыс және ағылшын тілдеріндегі жарияланымдар. Алып тастау критерийлері: баяндамалардың тұжырымдары, газеттегі жарияланымдар, жеке хабарлар. Нәтижелері. Әдебиетталдау көрсеткендей, асқазан-ішек инфекциялары, ішек гельминтоздары, протозойлы инфекциялар және ағзаға канцерогенді және мутагенді қосылыстардың әсер ету қаупі, көбінесе, сапасы нашар ауыз суды қолданумен байланысты. Қорытынды. Сапалы ауыз сумен қамтамасыздандыру сумен байланысты сыртқаттар ауырпалығын қысқартуға, тұрғындардың өмір деңгейі мен сапасын көтеруге елеулі әсер етеді. Сырқат жағдайларының бірталайын, әсіресе дамушы елдерде, қауіпсіз сумен қамтамасыздандыруға жақсы қолжетімділік, адекватты санитарлық-техникалық құралдар және жақсы гигиеналық тәжірибе арқылы алдын алуға болады.